ఉదయం – రథోత్సవం

అర్థం: స్వామివారు రథంపై ఆలయ ప్రాకారాల చుట్టూ విహారం చేయడం.

సాధారణ క్రమం:

• మంగళవాయిద్యాలు, వేదఘోషల మధ్య రథం అలంకారం
• ఉత్సవ మూర్తుల రథారోహణం
• భక్తులు రథాన్ని లాగడం (పుణ్యకార్యం)
• హారతి & ఆశీర్వచనం

భక్తులకు సూచనలు:
తెల్లవారుజామునే చేరుకోవాలి
రథం మార్గంలో భక్తి నియమాలు పాటించాలి
తులసి/పుష్పాలు తీసుకురావచ్చు

---

రాత్రి – తెప్పోత్సవం

అర్థం: పవిత్ర తీర్థంలో అలంకరించిన తెప్పపై ఉత్సవ మూర్తుల విహారం.

సాధారణ క్రమం:

• దీపాలంకరణతో తెప్ప సిద్ధం
• స్వామివారి తెప్పారోహణం
• సంగీతం, శైవ స్తోత్రాల మధ్య విహారం
• మహా హారతి

భక్తులకు సూచనలు:
సాయంత్రానికే తీర్థం వద్ద స్థానాలు ఆక్రమించాలి
దీపారాధన దృశ్యం అత్యంత మంగళకరం
కుటుంబంతో దర్శనం అనుకూలం

---

ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం

• రథోత్సవం: జీవన రథాన్ని ధర్మమార్గంలో నడిపించాలనే సంకేతం
• తెప్పోత్సవం: సంసారసాగరంలో దైవ అనుగ్రహమే నావ అనే భావం

ఫిబ్రవరి 16, 2026, సోమవారం నాడు, ఈ ఉత్సవాలలో అత్యంత ప్రధానమైన రెండు ఘట్టాలు జరుగుతాయి: ఉదయం రథోత్సవం (తేరు) మరియు రాత్రి తెప్పోత్సవం (నదిలో విహారం)

తేదీ || ఫిబ్రవరి 16, 2026 |- | వారం || సోమవారం |- | ప్రదేశం || శ్రీకాళహస్తి, తిరుపతి జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ |- | ప్రధాన దైవం || శ్రీకాళహస్తీశ్వరుడు (శివుడు) & జ్ఞాన ప్రసూనాంబిక (పార్వతి) |- | ముఖ్య ఘట్టాలు || రథోత్సవం (ఉదయం)

తెప్పోత్సవం (రాత్రి) |- | ఉత్సవ రకం || హిందూ బ్రహ్మోత్సవాలు |}

నేపథ్యం

శ్రీకాళహస్తీశ్వర ఆలయం పంచభూత క్షేత్రాలలో ఒకటి, ఇది వాయు లింగాన్ని (గాలి) సూచిస్తుంది. వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలు 13 రోజుల పాటు ఘనంగా జరుగుతాయి. ఫిబ్రవరి 16, 2026న జరిగే కార్యక్రమాలు మహా శివరాత్రి లింగోద్భవానికి ముందు లేదా తర్వాత జరిగే వేడుకలలో కీలకమైనవి.

ఉదయం: రథోత్సవం

సోమవారం ఉదయం కార్యక్రమాలు రథోత్సవంతో ప్రారంభమవుతాయి. దీనినే రథయాత్ర అని కూడా అంటారు.

• ఊరేగింపు: శ్రీకాళహస్తీశ్వరుడు మరియు జ్ఞాన ప్రసూనాంబిక అమ్మవార్ల ఉత్సవ మూర్తులను పట్టు వస్త్రాలు మరియు పూలమాలలతో అలంకరించి, అందంగా చెక్కబడిన భారీ చెక్క రథంపై అధిష్టింపజేస్తారు.
• ఆచారం: వేలాది మంది భక్తులు ఆలయం చుట్టూ ఉన్న నాలుగు మాడ వీధుల గుండా రథాన్ని లాగుతారు. రథం తాడును తాకడం లేదా రథంపై ఉన్న దేవుడిని దర్శించుకోవడం (రథ దర్శనం) వల్ల గత పాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల నమ్మకం.
• ప్రాముఖ్యత: రథం శరీరాన్ని సూచిస్తుంది, మరియు లోపల ఉన్న దైవం ఆత్మను సూచిస్తుంది. రథం కదలిక దైవ మార్గనిర్దేశంలో సాగే జీవన ప్రయాణానికి ప్రతీక.

రాత్రి: తెప్పోత్సవం

JOIN INSTAGRAM FOR MORE INFORMATION

సోమవారం సాయంత్రం చీకటి పడుతుండగా, వేడుకలు జల విహారానికి మారుతాయి. దీనినే తెప్పోత్సవం అంటారు.

• ప్రదేశం: ఈ కార్యక్రమం ఆలయ పుష్కరిణిలో లేదా సమీపంలోని స్వర్ణముఖి నదిలో జరుగుతుంది.
• తెప్ప (Float): విద్యుత్ దీపాలు, పూలు మరియు సంప్రదాయ తోరణాలతో ఒక పడవను (తెప్పను) అద్భుతంగా అలంకరిస్తారు.
• వేడుక: స్వామివారిని మరియు అమ్మవారిని తెప్పపై ఉంచి విహారం (Vihara) చేయిస్తారు. పడవ నీటిలో కదులుతుండగా మంగళవాయిద్యాలు (నాదస్వరం) వాయిస్తారు. చీకటి నీటిలో వెలిగే తెప్ప ప్రతిబింబం ఆధ్యాత్మిక వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తుంది.
• భక్తుల సందడి: చల్లని సాయంకాలం వేళ స్వామివారి విహారాన్ని వీక్షించేందుకు భక్తులు పుష్కరిణి మెట్లపై గుమిగూడుతారు.

ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత

శివునికి ప్రీతికరమైన సోమవారం నాడు ఈ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడం ఎంతో పుణ్యప్రదంగా భావిస్తారు. రథోత్సవం (భూమి/కదలిక) మరియు తెప్పోత్సవం (నీరు/ప్రవాహం) కలయిక ఆలయానికి ప్రకృతి పంచభూతాలతో ఉన్న సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది.

సాధారణ కార్యక్రమ క్రమం

సాయంత్ర అలంకారం
దీపాలంకరణతో తీర్థం సిద్ధం
ఉత్సవ మూర్తుల తెప్పారోహణం
భజనలు, శైవ స్తోత్రాలు
తెప్ప విహారం
మహా మంగళహారతి

---

దర్శన ఫలితాలు

మనశ్శాంతి
గ్రహదోష శాంతి
ఐశ్వర్యం
శుభసంకల్ప సిద్ధి

---

ఈ రెండు ఉత్సవాల సమ్మిళిత ప్రాధాన్యం

ఉత్సవం	ఆధ్యాత్మిక సంకేతం
రథోత్సవం	జీవన రథాన్ని ధర్మమార్గంలో నడిపించడం
తెప్పోత్సవం	సంసారసాగరంలో దైవమే ఆశ్రయం

ఈ రోజు భక్తులకు అత్యంత పుణ్యదాయకమైన రోజుగా పరిగణించబడుతుంది.

---

భక్తులు చేయవచ్చిన ఆచరణలు

శివ పంచాక్షరి జపం – ఓం నమః శివాయ
బిల్వార్చన
ఉపవాసం (సాధ్యమైతే)
ప్రదక్షిణ
దీపారాధన

శ్రీకాళహస్తీశ్వర ఆలయ చరిత్ర

శ్రీకాళహస్తీశ్వర ఆలయం ప్రాచీన పురాణ గాథలతో మరియు గొప్ప నిర్మాణ చరిత్రతో నిండి ఉంది. దీనిని దక్షిణ కైలాసం (Dakshina Kailasam) గా పిలుస్తారు మరియు ఇది పంచభూత క్షేత్రాలలో వాయు (గాలి) లింగాన్ని సూచిస్తుంది.

నామ విశేషం

శ్రీకాళహస్తి అనే పేరు మూడు జంతువుల పేర్ల నుండి వచ్చింది. పురాణాల ప్రకారం, ఈ మూడు జంతువులు శివుని అత్యంత భక్తితో ఆరాధించి ఇక్కడ మోక్షాన్ని పొందాయి:

• శ్రీ (సాలీడు – Spider): ఇది లింగాన్ని వాతావరణ మార్పుల నుండి రక్షించడానికి దానిపై గూడును అల్లింది.
• కాళ (పాము – Snake): ఇది లింగంపై మణిని ఉంచి అలంకరించేది.
• హస్తి (ఏనుగు – Elephant): ఇది స్వర్ణముఖి నది నుండి తొండంతో నీటిని తెచ్చి లింగాన్ని అభిషేకించేది.

పౌరాణిక మూలాలు

స్థల పురాణం ప్రకారం, ఇక్కడి వాయు లింగం స్వయంభువు (స్వయంగా వెలసినది).

భక్తి సంఘర్షణ

సాలీడు, పాము మరియు ఏనుగు ఒకరి గురించి ఒకరికి తెలియకుండా విడివిడిగా శివుని ఆరాధించేవని కథనం. ఏనుగు లింగంపై నీటిని చల్లినప్పుడు, సాలీడు అల్లిన గూడు మరియు పాము ఉంచిన మణి కొట్టుకుపోయేవి. దీనివల్ల కోపోద్రిక్తుడైన పాము, ఏనుగును చంపడానికి దాని తొండంలోకి ప్రవేశించింది. ఆ పోరాటంలో పాము మరియు ఏనుగు రెండూ మరణించాయి, సాలీడు కూడా నలిగిపోయింది. వారి నిస్వార్థ భక్తికి మెచ్చిన శివుడు వారికి మోక్షాన్ని ప్రసాదించి, వారి పేర్లను కలిపి ఆలయానికి శ్రీ-కాళ-హస్తి అని పేరు పెట్టారు.

భక్త కన్నప్ప కథ

ఈ ఆలయంతో ముడిపడి ఉన్న అత్యంత ప్రసిద్ధ కథలలో భక్త కన్నప్ప చరిత్ర ఒకటి. తిన్నడు (తరువాత కన్నప్ప) అనే గిరిజన వేటగాడు, తన నోటితో నీటిని తెచ్చి, మాంసాన్ని నైవేద్యంగా పెట్టి లింగాన్ని పూజించేవాడు. అతని భక్తిని పరీక్షించడానికి, శివుడు లింగం కళ్ళ నుండి రక్తం వచ్చేలా చేశాడు. రక్తాన్ని ఆపడానికి కన్నప్ప తన కళ్ళలో ఒకదానిని పీకి దేవుని కంటికి అమర్చాడు. రెండవ కన్ను కూడా రక్తం కారడం ప్రారంభించినప్పుడు, అతను తన మిగిలిన కన్నును కూడా తీయడానికి సిద్ధపడ్డాడు. శివుడు అతనిని ఆపి మోక్షాన్ని ప్రసాదించాడు. ఈ కథ శైవ భక్తికి పరాకాష్టగా నిలిచింది.

జ్ఞాన ప్రసూనాంబిక అమ్మవారు

శివుని శాపం వల్ల తన దివ్యత్వాన్ని కోల్పోయిన పార్వతీ దేవి, తిరిగి దానిని పొందడానికి ఇక్కడ ఘోర తపస్సు చేసిందని నమ్ముతారు. ఆమె భక్తికి మెచ్చిన శివుడు ఆమెకు పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించాడు. ఆమెను ఇక్కడ జ్ఞాన ప్రసూనాంబిక (జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే తల్లి) గా ఆరాధిస్తారు.

నిర్మాణ చరిత్ర

ఈ ఆలయ సముదాయం అనేక దక్షిణ భారత రాజవంశాల నిర్మాణ నైపుణ్యానికి నిదర్శనం.

• పల్లవ వంశం: అంతర్గత ఆలయాన్ని 5వ శతాబ్దంలో పల్లవ రాజులు నిర్మించారు.
• చోళ వంశం: 11 మరియు 12వ శతాబ్దాలలో, చోళ రాజులు, ముఖ్యంగా మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు, భారీ పునరుద్ధరణలు మరియు విస్తరణలు చేపట్టారు. ప్రస్తుతం మనం చూస్తున్న ప్రధాన ఆలయ నిర్మాణాన్ని వారే అభివృద్ధి చేశారు.
• విజయనగర సామ్రాజ్యం: విజయనగర పాలకుల హయాంలో ఆలయం అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది. క్రీ.శ. 1516లో, గొప్ప చక్రవర్తి శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు ఒడిశా గజపతి రాజులపై తన విజయానికి గుర్తుగా 120 అడుగుల ఎత్తైన ప్రధాన రాజగోపురాన్ని మరియు 100 స్తంభాల మండపాన్ని నిర్మించారు.

వాయు లింగ విశిష్టత

ఇతర ఆలయాల మాదిరిగా కాకుండా, ఇక్కడి లింగాన్ని అర్చకులు కూడా తాకరు. అభిషేకంతో సహా అన్ని ఆచారాలు ఉత్సవ మూర్తికి మాత్రమే నిర్వహిస్తారు. ప్రధాన లింగం ఎవరి స్పర్శకూ నోచుకోదు. గర్భగుడిలో గాలి చొరబడే అవకాశం లేకపోయినా, అక్కడ ఉండే ఒక దీపం నిరంతరం కదులుతూనే ఉంటుంది. ఇది అక్కడ వాయు దేవుని (గాలి) ఉనికిని సూచిస్తుంది.

---